ફેસબુક અને જિઓ વચ્ચે થયો કરાર, હવે રિલાયન્સ કરવા જશે કંઈક આવું

રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને ફેસબુકે બુધવારે એક મોટી જાહેરાત કરી છે. બંને મહાકાય કંપનીઓ વચ્ચે એક સોદો થયો છે, જે અંતર્ગત ફેસબુક 43,574 કરોડના રોકાણ સાથે રિલાયન્સ જૂથની કંપની જિઓ પ્લેટફોર્મમાં 9.99 ટકા હિસ્સો ખરીદશે. આ સોદાની આંતરિક વાર્તા શું છે, ચાલો જાણીએ…

આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ સોદો એવા સમયે થયો છે જ્યારે કોરોના વાયરસના પ્રકોપથી આખી દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા ઉથલાવી પડી છે. આની પાછળ રિલાયન્સની શું મજબૂરી હોઈ શકે? હકીકતમાં રિલાયન્સે જિઓને અલગ બનાવવા માટે 2010 થી આશરે 4 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે. પરંતુ આ વખતનો સોદો રિલાયન્સના અધ્યક્ષ મુકેશ અંબાણીને તેમની કંપનીને સંપૂર્ણ દેવાથી મુક્ત બનાવવામાં મદદ કરશે. મહત્વનું છે કે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે માર્ચ 2021 સુધીમાં સંપૂર્ણ દેવાથી મુક્ત બનવાનું લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યું છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે મૂડી લાભ અને આવકવેરા પછી રિલાયન્સને આ સોદાથી આશરે 38,000 કરોડ રૂપિયા મળશે.

જોકે, રિલાયન્સની દ્રષ્ટિએ આ સૌથી મોટી ડીલ નથી. આ અગાઉ 2011 માં બ્રિટનના બીપી પીએલસીએ આરઆઈએલના તેલ અને ગેસ બ્લોકમાં 30 ટકા હિસ્સો લગભગ 7.2 અબજ ડોલરમાં ખરીદ્યો હતો. ત્યારબાદ તેલ સંશોધન અને ઉત્પાદનમાં ભારે નુકસાનને કારણે કંપનીએ તેના કેટલાક રોકાણને ખેંચી લીધા.

ગયા વર્ષે 11 ઓગસ્ટે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની એન્યુઅલ જનરલ એસેમ્બલી (એજીએમ) માં મુકેશ અંબાણીએ શેરધારકોને કહ્યું હતું કે કંપનીએ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં 5.4 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે આમાંથી 3.5 લાખ કરોડ જિઓ તૈયાર કરવામાં રોકાયેલા છે. આ ઉપરાંત પેટ્રો કેમિકલ બિઝનેસમાં વિસ્તરણ માટે લગભગ 1 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવામાં આવ્યા છે.

પરંતુ આ જંગી રોકાણને કારણે રિલાયન્સ પરના દેવાના બોજ છેલ્લા દાયકામાં 6 ગણા વધીને 3.06 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયા છે. ડિસેમ્બર 2019 સુધીમાં, રિલાયન્સ પાસે લગભગ 1.53 લાખ કરોડ રૂપિયાની રોકડ હતી, તેથી તેને બહાર કાઢ્યા પછી કંપનીનું ચોખ્ખું દેવું લગભગ 1.53 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. મુકેશ અંબાણીએ એજીએમમાં કહ્યું હતું કે તેઓ ઇચ્છે છે કે માર્ચ 2021 સુધીમાં કંપની પરનું દેવું શૂન્ય થઈ જાય.

આ દિશામાં પગલાં ભરતાં રિલાયન્સે સૌ પ્રથમ 2019 માં બે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ – ડિજિટલ ફાઇબર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ટ્રસ્ટ અને ટાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ટ્રસ્ટની રચના કરી. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે આ બંને ટ્રસ્ટને રિલાયન્સ જિઓના ઇન્ફ્રાટેલ ફાઇબર અને ટાવર બિઝનેસ અને આશરે 1.07 લાખ કરોડ રૂપિયાની લોન ટ્રાન્સફર કરી છે.

આ સિવાય અન્ય એક સોદામાં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના લગભગ 20 ટકા તેલ અને ગેસ વ્યવસાયને સાઉદી અરેબિયન જાયન્ટ અરામકોને 1.1 લાખ કરોડમાં વેચવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. જો કે, કોરોના સંકટ અને ક્રૂડ તેલમાં ઐતિહાસિક પતનને લીધે આ સોદો વિલંબમાં આવી શકે છે.